W obiektach publicznych, w szczególności takich jak aquaparki, stadiony, hotele czy szkoły, zwalczanie rozwoju bakterii wewnątrz instalacji sanitarnych stanowi ciągłe wyzwanie. Globalne ocieplenie stwarza doskonałe warunki do ich rozwoju, a dodatkowo, wiele obiektów nadal boryka się z problemami po pandemii COVID-19, podczas której wiele z nich było przez dłuższy czas zamknięte, a woda stojąca w nieużywanych instalacjach w wielu przypadkach uległa skażeniu. Tymczasem infekcje, będące konsekwencją nieprawidłowej kontroli higieny instalacji sanitarnych, mogą być bardzo poważne. Jak zatem zabezpieczyć instalację sanitarną? Na to pytanie odpowiada DELABIE, ekspert w kwestii armatury sanitarnej do obiektów publicznych.
Wśród naturalnie występujących w instalacjach sanitarnych i armaturze bakterii są również dwie najbardziej niebezpieczne: Legionella i Pseudomonas aeruginosa, które mogą wywoływać bardzo poważne choroby, nawet śmiertelne w przypadku osób o słabym układzie odpornościowym.
Legionella rozwija się w biofilmie przy temperaturze wody od 25°C do 45°C. Poza tym zakresem pozostaje w stanie uśpienia lub ulega zniszczeniu. Do zakażenia tą bakterią dochodzi w momencie, gdy użytkownik wdycha mikro-krople aerozolu wodnego zawierającego drobnoustroje, rozpylanego przy otwarciu armatury (najczęściej podczas prysznica lub spuszczania wody w toalecie).
Pseudomonas aeruginosa z kolei rozwija się w temperaturze wody od 4°C do 42°C (optymalny zakres to 30°C do 37°C). Do rozwoju potrzebuje powietrza i wody, więc naturalnie występuje wszędzie tam, gdzie występują oba te czynniki: głównie wewnątrz armatury, w wężykach zasilających i na pierwszym odcinku instalacji, ok. 1 m za armaturą. Do zakażenia nią dochodzi w wyniku bezpośredniego kontaktu: przez ranę lub błonę śluzową.
Regulacje prawne na wysokości zadania
W Polsce, w ostatnich latach regularnie notowane są wzrosty zakażeń bakterią Legionella, co naturalnie związane jest również ze wzrostem świadomości i liczby postawionych diagnoz. Pomimo tego, że większość przypadków związana jest ze środowiskiem szpitalnym, to do wielu z tych zachorowań dochodzi w obiektach publicznych latem, co ma bezpośredni związek z warunkami klimatycznymi tj. wzrostem temperatury oraz wilgotności powietrza, ale też wzrostem turystyki, tzn. reaktywacją basenów i ośrodków wypoczynkowych.
Władze publiczne, kwestie bezpieczeństwa epidemiologicznego w kontekście instalacji sanitarnych uregulowały już dawno. W Polsce istnieją 3 akty prawne, o których warto wspomnieć. Pierwszy to „ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie”, które określa podstawowe parametry techniczne instalacji i bezpieczną temperaturę wody. Kolejny to „ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi”, które określa m.in. prawidłowe parametry mikrobiologiczne wody, sposoby przeciwdziałania skażeniu oraz działania naprawcze w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości. I ostatni to „USTAWA z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane”, która jasno stwierdza, że to właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest zobowiązany użytkować go w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym, zapewniając w szczególności spełnienie tzw. wymagań podstawowych, w tym odpowiednich warunków higienicznych i zdrowotnych.
To na administratorach obiektów spoczywa więc odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa użytkownikom. Jak to zrobić?
Podstawowe zabezpieczenia „ustawowe”
Dwa największe potencjalne zagrożenia to stagnacja i zbyt niska temperatura wody. Aby więc zapobiec rozwojowi bakterii, generalnie należy podjąć dwa rodzaje działań: zminimalizować w instalacji ilość wody stojącej oraz utrzymać temperaturę wody ciepłej powyżej 55°C we wszystkich punktach tej instalacji. Jednak od głównego obiegu ciepłej wody użytkowej odprowadzane są nitki zasilające bezpośrednio punkty czerpalne, a instalacja na tych odcinkach, tj. pomiędzy obiegiem a armaturą, opróżniana jest z wody tylko wtedy, gdy armatura ta jest uruchamiana. Jeśli więc mamy do czynienia z punktem czerpalnym, z którego nie korzystamy regularnie, woda w newralgicznym punkcie instalacji ulega stagnacji i ochładza się do temperatury sprzyjającej rozwojowi bakterii. Dlatego też, prawo stwierdza, że na odcinkach instalacji pomiędzy obiegiem ciepłej wody użytkowej a punktem czerpalnym nie powinno znajdować się więcej niż 3 litry wody zmieszanej.
Skuteczne rozwiązania techniczne w walce z bakteriami
Jednym z najskuteczniejszych sposobów na utrzymanie higieny w instalacji jest armatura termostatyczna. Skutecznie zapobiega ona ochładzaniu się wody w newralgicznych punktach instalacji, tj. na odcinkach przed armaturą, poprzez mieszanie wody ciepłej i zimnej bezpośrednio w punkcie czerpalnym. Umożliwia to doprowadzenie bezpośrednio do urządzenia wody ciepłej o bezpiecznej temperaturze z obiegu, co zapobiega rozwojowi mikroorganizmów nawet w najbardziej newralgicznych punktach instalacji między obiegiem głównym a armaturą.
Z pomocą przyjdzie też armatura elektroniczna z funkcją spłukiwania okresowego, które stale odnawia wodę w instalacji, nawet w okresach przestoju pracy placówki i utrzymuje wysoki poziom higieny w instalacji. W przypadku rozwiązań elektronicznych DELABIE takie przepłukiwanie włącza się automatycznie co 24 h od ostatniego uruchomienia armatury.
Ostatnim świetnym rozwiązaniem jest spłukiwanie bezzbiornikowe do WC. W zbiornikach stale znajduje się woda stojąca, w której namnażają się bakterie, które rozprzestrzeniają się następnie w instalacji. DELABIE usuwa więc zbiornik z konstrukcji swoich systemów spłukujących, które podłączane są bezpośrednio do instalacji. Eliminując w ten sposób stagnację wody, eliminujemy ogromne zagrożenie.
Właściwie dobrana armatura jest bardzo skutecznym orężem w walce z bakteriami namnażającymi się w instalacjach, również z Legionellą. Warto o takim rozwiązaniu zapobiegawczym pamiętać, ponieważ bakterie, które raz zadomowiły się w instalacji, są bardzo trudne do usunięcia. Najskuteczniejszą strategią w tej walce pozostaje prewencja.
Pytania i odpowiedzi
- Czym jest bakteria Legionella i gdzie występuje?
Legionella to bakteria rozwijająca się w biofilmie instalacji wodnych w temperaturze 25–45°C. Najczęściej występuje w prysznicach, armaturze sanitarnej i systemach spłukiwania.
- Jak dochodzi do zakażenia Legionellą?
Zakażenie następuje poprzez wdychanie aerozolu wodnego zawierającego bakterie, np. podczas kąpieli pod prysznicem lub spłukiwania toalety.
- Co to jest Pseudomonas aeruginosa i jak się przenosi?
To bakteria rozwijająca się w temperaturze 4–42°C, wymagająca wody i powietrza. Zakażenie następuje przez kontakt z raną lub błoną śluzową.
- Jakie są główne sposoby zapobiegania rozwojowi bakterii w instalacjach wodnych?
Najważniejsze jest unikanie stagnacji wody, utrzymywanie temperatury ciepłej powyżej 55°C oraz stosowanie armatury termostatycznej i elektronicznej ze spłukiwaniem okresowym.
- Jakie rozwiązania techniczne poleca DELABIE?
DELABIE rekomenduje armaturę termostatyczną, elektroniczną z funkcją antybakteryjnego spłukiwania oraz systemy spłukiwania bezzbiornikowego.
- Kto odpowiada za higienę instalacji w obiekcie publicznym?
Zgodnie z prawem – właściciel lub administrator obiektu jest odpowiedzialny za utrzymanie instalacji w bezpiecznym stanie technicznym i higienicznym.
